Evli Bir Erkeğin Hayatında İkinci Kadına Ne Denir? Antropolojik Bir Bakış
Jardineden ekibinden yeni bir içerik: Bugün odağımız Evli bir erkeğin hayatında ikinci kadına ne denir.
Kültürler arasında dolaşırken aynı insan davranışının bambaşka kelimelerle, ritüellerle ve toplumsal kurallarla karşılandığını görmek şaşırtıcıdır. Bir toplumda “eş”, başka bir toplumda “ortak”, “ikinci eş”, “cariye”, “sevgili” ya da tamamen farklı bir akrabalık kategorisi söz konusu olabilir. Bu nedenle Evli bir erkeğin hayatında ikinci kadına ne denir? kültürel görelilik açısından sorulduğunda, tek ve evrensel bir sözcük aramak yerine, o ilişkinin toplum içindeki anlamına bakmak gerekir.
Antropoloji tam da burada ilginç bir kapı açar: Bir ilişkinin adını yalnızca romantik duygular değil, evlilik sistemi, akrabalık, miras, ekonomi, ritüeller ve kimlik belirler.
“İkinci kadın” tek bir toplumsal kategori değildir
Gündelik Türkçede “ikinci kadın”, çoğu zaman evli bir erkeğin eşi dışında ilişki yaşadığı kadını ifade eder. “Metres”, “sevgili” veya “diğer kadın” gibi eşanlamlı ifadeler de kullanılabilir. Ancak bunların her biri farklı bir ahlaki ve toplumsal çağrışım taşır.
Antropolojik açıdan önemli soru şudur: Bu kadın toplum tarafından nasıl tanımlanıyor?
Örneğin çok eşli evliliklerin kabul edildiği toplumlarda ikinci kadın, gizli bir sevgili değil, evlilik kurumunun tanınmış bir üyesi olabilir. Polijini, yani bir erkeğin birden fazla kadınla evli olması, Afrika ve Asya’nın çeşitli topluluklarında tarih boyunca farklı biçimlerde görülmüştür.
Polijini: “İkinci eş” olduğunda anlam değişir
Doğu Afrika’daki Maasai üzerine yapılan klasik antropolojik çalışmalar, evliliğin yalnızca iki kişinin romantik birlikteliği olmadığını gösterir. Evlilik; yaş grupları, sürü ekonomisi, çocukların toplumsal konumu ve akrabalık ilişkileriyle bağlantılıdır.
Burada “ikinci kadın” ifadesi yanıltıcı olabilir. Kadın, toplumsal olarak tanınan bir eş ise onun konumu ilk eşten farklı olsa bile mutlaka gizli veya gayrimeşru değildir.
Benzer şekilde Batı Afrika’daki bazı toplumlarda polijini, yalnızca cinsellikle açıklanamayacak kadar karmaşık bir ekonomik ve akrabalık düzeninin parçası olmuştur. Eşler arasındaki ilişkiler, çocukların yetiştirilmesi, tarımsal emek ve hane ekonomisiyle iç içe geçebilir.
Ritüeller ve semboller: Eş kimdir?
Bir kişinin “eş” olarak kabul edilmesi çoğu kültürde yalnızca kişisel bir kararla gerçekleşmez. Düğün törenleri, başlık parası, çeyiz, ailelerin karşılaşması, dini törenler ve topluluk önünde verilen sözler ilişkiye toplumsal bir statü kazandırabilir.
Ritüel, özel ilişkiyi kamusal statüye dönüştürür
Antropologların evlilik ritüellerine ilgisinin önemli nedenlerinden biri budur. Yüzük, gelinlik, düğün ziyafeti veya akrabalara verilen hediyeler yalnızca sembolik süslemeler değildir; “kim kiminle ilişkilidir?” sorusuna toplumsal bir yanıt verir.
Bu nedenle gizli bir sevgili ile ritüeller aracılığıyla tanınmış ikinci eş arasında büyük fark vardır. İkisi de aynı erkeğin hayatındaki “ikinci kadın” olabilir; fakat toplumsal gerçeklikleri aynı değildir.
Akrabalık ve ekonomi ilişkiyi nasıl şekillendirir?
Antropolojide evlilik, bireysel romantizmin ötesinde bir akrabalık sistemi olarak incelenir. Bir evlilik yeni bir akrabalık ağı yaratabilir; mirasın, çocukların ve mülkiyetin aktarımını etkileyebilir.
Ekonomik antropoloji ise başka bir soru sorar: Hane nasıl örgütleniyor?
Polijini uygulanan bazı toplumlarda geniş haneler tarımsal üretim açısından avantaj sağlayabilir. Bazı tarihsel toplumlarda ise çok eşlilik, servet, statü ve siyasi ittifaklarla ilişkilendirilmiştir. Dolayısıyla “ikinci eş” kavramı kimi durumlarda ekonomik sistemin de bir parçasıdır.
Sadece aşk değil, kaynaklar da paylaşılır
Bu noktada evlilik antropolojisi ile ekonomi, hukuk ve siyaset birbirine bağlanır. Kimin mirasçı olduğu, çocukların hangi aileye ait sayıldığı veya mülkiyetin nasıl aktarıldığı, “ikinci kadın”ın konumunu doğrudan etkileyebilir.
Bir saha çalışmasında araştırmacının dikkatini çeken şey bazen romantik ilişkinin kendisinden çok, kadınların aynı hane içindeki emek paylaşımı ya da çocukların akrabalık bağları olabilir.
Evli bir erkeğin hayatında ikinci kadına ne denir? kültürel görelilik
Kültürel görelilik, bir davranışı yalnızca kendi toplumumuzun değerleriyle yargılamak yerine, onu ortaya çıktığı kültürel bağlam içinde anlamaya çalışmayı önerir.
Bu, her davranışı onaylamak anlamına gelmez. Aksine, önce anlamaya çalışmak demektir.
Örneğin tek eşliliğin güçlü bir norm olduğu bir toplumda “metres” kelimesi gizlilik, ihanet ve toplumsal dışlanma çağrışımları taşıyabilir. Başka bir toplumda ise bir erkeğin birden fazla eşi olması hukuken veya geleneksel olarak tanınabilir.
Aynı davranışın farklı toplumlarda farklı anlamlar kazanması, antropolojinin en güçlü derslerinden biridir.
Kimlik: Kadın kendisini nasıl tanımlar?
“İkinci kadın” ifadesi dışarıdan verilmiş bir etiket olabilir. Oysa kişinin kendi kimlik algısı çok daha karmaşık olabilir.
Bir kadın kendisini “eş”, “partner”, “sevgili”, “ikinci eş”, “anne” veya yalnızca belirli bir erkeğin hayatındaki özel kişi olarak tanımlayabilir. Bu tanımlar aynı anda var olabilir.
Burada feminist antropoloji de devreye girer. Kadının ekonomik bağımsızlığı, toplumsal statüsü, çocuk sahibi olması ve aile içindeki gücü, ilişkinin yalnızca “bir erkeğin iki kadını” şeklinde basitleştirilemeyeceğini gösterir.
Kelimelerin taşıdığı duygular
“Metres” sözcüğünü duyduğumda zihnimde önce gizlilik ve mesafe beliriyor; fakat başka toplumların evlilik hikâyelerini okuduğumda, kelimelerin deneyimin tamamını anlatamadığını fark ediyorum. Bir kelime bazen bir kadının toplumdaki bütün yerini tek başına görünmez kılabiliyor.
Bu nedenle antropolojik bakış, yalnızca kavramları değil, insanların kendi seslerini de dinlemeyi gerektirir.
Başka kültürlere bakarken kendimizi de görmek
Evli bir erkeğin hayatındaki ikinci kadını adlandırmak basit bir sözlük sorusu gibi görünse de aslında evlilik, cinsellik, ahlak, akrabalık, ekonomi ve toplumsal statü hakkında daha büyük sorulara uzanır.
Bir kültürde “diğer kadın” olan kişi başka bir kültürde “ikinci eş” olabilir. Bir yerde gizli ilişki sayılan davranış, başka bir yerde ritüellerle tanınmış bir aile düzeninin parçasıdır.
Antropolojinin daveti tam da burada başlar: Önce isimleri değil, insanların dünyalarını anlamaya çalışmak. Çünkü başka kültürlere empatiyle baktığımızda yalnızca onları değil, kendi evlilik, aşk, sadakat ve kimlik anlayışımızı da yeniden düşünmeye başlarız.