Kuğuların Dişi Var Mı? Toplumsal Cinsiyet, Çeşitlilik ve Sosyal Adalet Üzerine Bir Bakış
İstanbul’un karmaşasında her gün bir şeyler gözlemliyorum. Kimi zaman metrobüste, kimi zaman sokakta ya da işyerinde… İnsanların davranışları, söyledikleri ya da sadece bakışları, toplumsal cinsiyet ve çeşitlilik üzerine düşündürüyor. Geçen gün, bir arkadaşım bana sormuştu: “Kuğuların dişi var mı?” Bu soru, ilk bakışta masum bir doğa sorusu gibi gelebilir. Ancak, bir an durup düşündüğümde, bu soru aslında çok daha derin bir anlam taşıyor. Kuğuların dişi var mı sorusunu, toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet perspektifinden nasıl değerlendirebiliriz?
Toplumsal Cinsiyet ve Kuğuların Diyalektiği
Hepimiz, küçüklüğümüzden itibaren “erkek” ve “kadın” kavramlarına göre kategorize edilen bir dünyada büyüyoruz. Ancak toplumsal cinsiyetin bu geleneksel tanımlarının ne kadar sınırlayıcı olduğunu görmek, bazen gerçekten rahatsız edici oluyor. Çocukken kuğular, genellikle zarif ve naif dişi figürleri olarak resmedildi. Yani, her kuğu – özellikle de beyaz kuğu – bir dişi olarak kodlanmıştı. Ama bir kuğunun dişi olup olmadığı, bir insanın “erkek” ya da “kadın” olmasıyla aynı şekilde mi tanımlanmalı?
Bu soru aslında, toplumsal cinsiyetin doğasına dair daha büyük bir soruyu da açıyor. İstanbul’da her gün karşılaştığım yüzler, bu sorunun cevabını arayan bir toplumun izlerini taşıyor. Toplum, insanları cinsiyetleriyle tanımlar ve bu tanımlamalar üzerinden bir “norm” oluşturur. Ancak bu normların ne kadar dar bir alanda işlediğini ve ne kadar kişiyi dışladığını fark etmek zor değil. Sokakta, metrobüste veya işyerinde, herkesin cinsiyetinden bağımsız olarak bir birey olarak var olabileceğini unutuyoruz.
Çeşitlilik ve Toplumsal Cinsiyetin Sınırları
Çeşitlilik kavramı, yalnızca etnik köken, yaş ya da engellilikle ilgili değil, aynı zamanda cinsiyet kimliğiyle ilgili de büyük bir soruyu gündeme getiriyor. İstanbul’daki bir kafede otururken, yan masada oturan bir grup gencin sohbetine kulak misafiri oldum. Bir arkadaş, “Toplumsal cinsiyet rolü aslında seni sınırlıyor, kim olduğun değil, sana ne olması gerektiği dayatılıyor” dedi. Bu cümle kulağıma çalındığında, birden bire zihnimdeki eski kalıpların nasıl yeniden şekillendiğini fark ettim.
Günümüzde “erkek” ve “kadın” rollerinin dışında kalan, farklı kimliklere sahip insanlar, toplumsal cinsiyetin sadece biyolojik bir faktör olmadığını her geçen gün daha fazla anlatıyor. İstanbul’un sokaklarında, çeşitli toplumsal gruplarla etkileşimde olduğumda, bu farkındalık daha da belirginleşiyor. Bir işyerinde çalışan bir kadın arkadaşım, toplumsal cinsiyetle ilgili yaşadığı ayrımcılıklardan bahsediyor ve sonrasında “Peki, kuğuların dişi var mı? Gerçekten var mı?” diye soruyor. Sorunun bir metafor olduğunu fark ediyorum: Toplumda yerleşmiş “doğa” algısının aslında kişileri nasıl sınırladığını sorguluyor.
Sosyal Adalet ve Kuğuların Durumu
Sosyal adalet, çeşitliliği kucaklamaktan, her bireyin kendini özgürce ifade edebileceği bir dünya yaratmaya kadar geniş bir yelpazeye yayılıyor. Bir gün, toplu taşımada yaşadığım bir olay bu konuyu daha iyi anlamamı sağladı. Yaşlı bir adam, yanındaki genç kadına, “Bana senin gibi bir kız lazım, kuğu gibi” dedi. Kadın gözlüklerini indirip, gülümseyerek “Evet ama benim kuğumda dişi yok, erkek de değil” diye yanıt verdi. Bu ince alaycı cevap, aslında çok önemli bir mesaj içeriyordu: Toplumun dayattığı cinsiyet rollerini, bazen bir mizahla alt edebilmek.
Sosyal adaletin en önemli yönlerinden biri, cinsiyet rollerini zorlamak ve bu rollerin dışındaki kimlikleri görünür kılmak. Kuğuların dişi olup olmaması, cinsiyetin sadece biyolojik bir etken değil, toplumsal bir inşa olduğunu bize hatırlatıyor. Bir kuğu ya da bir insan, cinsiyeti ne olursa olsun, eşit haklara sahip olmalı. Bu bakış açısını toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adaletle birleştirdiğimizde, daha kapsayıcı bir dünyaya doğru atılacak adımları görmemiz mümkün.
Sonuç: Toplumsal Cinsiyetin Kapsayıcı Dönüşümü
“Kuğuların dişi var mı?” sorusu, görünüşte basit bir doğa sorusu olabilir. Ancak, bu soruyu toplumsal cinsiyet ve çeşitlilik açısından ele aldığımızda, anlamı derinleşiyor. Cinsiyet, kimlik ve eşitlik gibi meseleler, toplumumuzda ne kadar zorlu ve karışık olsa da, her birimiz bir değişim yaratma gücüne sahibiz. İstanbul’un sokaklarında, metrobüslerinde, kafelerinde her geçen gün çeşitliliğe ve eşitliğe daha çok şahit oluyoruz. Bu, bazen küçük bir gülüşte, bazen bir cevabın arkasındaki cesarette, bazen de bir bakışta saklıdır. Toplum olarak, kuğuların dişi olup olmaması yerine, herkesin kendini ifade edebilmesi için gereken eşitliği sağlamak adına daha çok çalışmalıyız.